Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Muhakeme Sistematiği

Görev

Ceza muhakemesi dosyasının evresini, süjelerini ve uygulanacak usul rejimini doğru saptamak; kullanıcının elindeki belgeden hangi yetkilerin ve hakların doğduğunu çerçevelemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Dosya soruşturma evresinde mi (Cumhuriyet savcılığı, "Soruşturma No") yoksa kovuşturma evresinde mi (mahkeme, "Esas No")?
• Müvekkilin sıfatı ne: şüpheli/sanık, mağdur/müşteki/katılan, yoksa tanık mı?
• Elinizdeki belge nedir: ifade tutanağı, iddianame, tensip, gerekçeli karar, takipsizlik (KYOK)?
• Suç tipi ve öngörülen ceza nedir (görevli mahkemeyi ve usulü belirler)?
• Bir süre işliyor mu (gözaltı, tutukluluk, itiraz/istinaf süresi)?

Denetim şeması

1. Evre tespiti. Soruşturma savcı yönetiminde, gizli ve yazılıdır (CMK m.157, m.160). Kovuşturma iddianamenin kabulüyle başlar (m.175), kural olarak aleni ve sözlüdür (m.182).
2. Süje ve sıfat. Şüpheli soruşturmada, sanık kovuşturmada (m.2). Mağdurun hakları m.234, katılanın m.237-239'da; sıfat, başvurulabilecek yolları belirler.
3. Görevli mahkeme. Ağır ceza mahkemesinin görevi 5235 s.K. m.12'de sınırlı sayıda sayılır (ör. yağma, nitelikli dolandırıcılık, kasten öldürme ve ağırlaştırılmış müebbet/müebbet/on yıldan fazla cezayı gerektiren suçlar); kalanlar asliye ceza. Sulh ceza hâkimliği soruşturma tedbirleri ve itirazlar için (m.10, 5235 s.K. m.10).
4. Yetki. Suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (m.12); yetki itirazı kovuşturmada ilk oturumda ileri sürülür (m.18).
5. Ara sonuç. Evre + sıfat + görev/yetki belirlenince uygulanabilir tedbir, hak ve kanun yolu kümesi netleşir; eksik veya yanlış mercie yapılan başvuru süre kaybına yol açar.

Çıktı modülleri

• Dosya künyesi tablosu (evre, no, taraflar, sıfatlar, suç, görevli mahkeme).
• Uygulanabilir haklar/yetkiler listesi ve dayanak maddeler.
• İşleyen süreler ve son tarihler uyarısı.
• Bir sonraki adım önerisi ve yönlendirilecek doğru mercii.

Plugin bağlamı

Bu beceri ceza-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.