Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Toplu iş hukukunun üç sütununu (sendika özgürlüğü, toplu iş sözleşmesi, toplu uyuşmazlık) tanıtmak ve önündeki olayı doğru kategoriye yerleştirmek. Yanlış nitelendirme tüm usul yolunu sakatlar; bu beceri ilk süzgeçtir.

Soğuk başlangıç (intake)

• Taraflar kim: işçi/sendika/işveren/işveren sendikası mı?
• Uyuşmazlık mevcut bir TİS'in yorum-uygulamasından mı (hak), yoksa yeni TİS şartlarından mı (menfaat) doğuyor?
• İşyeri/işletme düzeyi ne; hangi işkolundasınız?
• Yürürlükte TİS var mı, süresi nedir?

Denetim şeması

1. Toplu mu bireysel mi? Talep kişisel işçilik alacağıysa (kıdem, fazla mesai) bireysel iş hukukudur (4857). Örgütlenme, TİS, grev/lokavt söz konusuysa 6356 uygulanır. Sendikal tazminat (6356 m.25) bireysel sonuç doğursa da toplu hukukun güvencesidir.
2. Hak mı menfaat uyuşmazlığı mı? TİS m.36 anlamında mevcut sözleşmenin yorumu/ihlali = hak uyuşmazlığı → yargı yolu (İş Mahkemesi). Yeni veya yenilenecek TİS'in içeriği = menfaat uyuşmazlığı → toplu görüşme, arabuluculuk (m.50), grev/lokavt.
3. Düzey belirleme: 6356 m.34 — TİS işyeri, işletme (aynı işkolundaki birden çok işyeri) veya grup düzeyinde yapılabilir. Bir işyerinde aynı dönemde yalnızca bir TİS yürürlükte olabilir.
4. İşkolu: 6356 m.2 ve İşkolları Yönetmeliği. İşkolu, hem sendika faaliyet alanını hem baraj hesabını belirler; yanlış işkolu yetki tespitini çökertir.
5. Ara sonuç: Olay (a) bir TİS'in normatif/borç doğuran hükmünün ihlali mi, (b) örgütlenme/güvence sorunu mu, (c) yeni TİS pazarlığı mı? Cevaba göre ilgili uzmanlık becerisine yönlendirilir.

İspat yükü: sendikal nedenin varlığında işçi iddiayı ortaya koyar, işveren feshin başka geçerli nedene dayandığını ispatlar (6356 m.25/7-8 mantığı).

Çıktı modülleri

• Nitelendirme notu (toplu/bireysel, hak/menfaat, düzey, işkolu).
• İlgili 6356 madde haritası.
• Sonraki adım ve görevli/yetkili mercii önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri is-hukuku-toplu eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.