Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Ayni Hak Sistematiği

Görev

Önündeki olayı eşya hukuku sistematiğine oturtmak: hangi hakkın ihlal edildiğini, hakkın mutlak (ayni) mı yoksa nispi (alacak) mı olduğunu, taşınır/taşınmaz ayrımını ve uygulanacak normu belirlemek. Doğru nitelendirme sonraki tüm adımların (talep, süre, yetki, ispat) önkoşuludur.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlık konusu eşya taşınmaz mı (arsa, bina, bağımsız bölüm) yoksa taşınır mı (araç, makine, eşya)?
• Talep sahibi malik mi, zilyet mi, yoksa sınırlı ayni hak (intifa, ipotek, geçit) sahibi mi?
• Talep eşyanın aynına mı (geri alma, el atmanın önlenmesi) yoksa para/tazminata mı yöneliyor?
• Karşı tarafın hakkı bir tapu kaydına mı, sözleşmeye mi, fiilî zilyetliğe mi dayanıyor?

Denetim şeması

1. Hakkın türü: TMK m.683 mülkiyetin kullanma-yararlanma-tasarruf yetkilerini verir; mutlak haktır, herkese karşı ileri sürülür. Ayni haklar sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesine tabidir: taraflar yeni tür ayni hak ihdas edemez. Talep bir sözleşmeden doğuyorsa (örn. satış vaadi) henüz ayni hak değil, kişisel hak vardır.
2. Taşınır/taşınmaz ayrımı: Taşınmazlarda aleniyet aracı tapu sicilidir (m.997 vd.) ve kazanım kural olarak tescille olur (m.705/1). Taşınırlarda aleniyet zilyetliktir; mülkiyet teslimle geçer (m.762 vd.) ve zilyetlik karinesi (m.985) işler.
3. Mülkiyet biçimi: Paylı mülkiyette (m.688 vd.) her paydaş belirli pay üzerinde tasarruf edebilir; elbirliği mülkiyetinde (m.701 vd., örn. tereke) tasarruf ancak oybirliğiyle ve bütün üzerinde mümkündür. Bu ayrım dava ehliyetini ve husumeti belirler.
4. Sınırlı ayni hak süzgeci: İrtifaklar (m.779 vd.), taşınmaz yükü (m.839), rehin (m.850 vd., m.939 vd.) malikin yetkisini sınırlar. Bunların varlığı tapu kaydından veya teslimden okunur.
5. Ara sonuç: Talebin eşya hukukuna mı borçlar hukukuna mı dayandığını ve hangi davanın açılacağını tespit et. İspat yükü TMK m.6 uyarınca hakkı iddia edene aittir.

Çıktı modülleri

• Nitelendirme notu (hak türü, eşya türü, mülkiyet biçimi).
• Olası talep türleri listesi ve dayandığı madde.
• Bir sonraki uzman beceriye yönlendirme (istihkak, el atma, tapu, zilyetlik, rehin).

Plugin bağlamı

Bu beceri esya-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.