Temel Kavramlar Ve Sistem

Yapay Zekâ Hukuku Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Yapay zekâ unsuru içeren dosyayı doğru hukuki katmana oturtmak; Türkiye'de yatay bir YZ kanunu bulunmadığını dikkate alarak uygulanacak norm setini (KVKK 6698, TBK 6098, FSEK/SMK, sektörel) ve görevli mercii hızlıca tespit ederek sonraki uzman becerilere giriş kapısını açmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Sistem ne yapıyor: karar destek mi, tam otomatik karar mı, üretken model (metin/görüntü) mü, profilleme/skorlama mı?
2. Müvekkilin sıfatı: model geliştiren/sağlayan, sistemi kullanan (deployer), veri sorumlusu/işleyen, zarar gören/ilgili kişi mi?
3. Coğrafi erişim: sistem AB'deki kişilere ürün/hizmet sunuyor mu (AB Tüzüğü/GDPR riski)?
4. Uyuşmazlık türü: veri/KVKK uyumu mu, sözleşmesel mi, tazminat mı, fikri mülkiyet mi, kamu işlemi mi?

Denetim şeması

1. Katman tespiti: Kişisel veri işleniyorsa KVKK (m.4 ilkeler, m.5-6 şartlar) devrede; otomatik kararla aleyhe sonuç varsa m.11/1-g; sözleşmesel ilişki varsa TBK 6098; zarar varsa haksız fiil (TBK m.49 vd.) veya kusursuz sorumluluk (m.66, m.71); içerik/eser üretimi varsa FSEK/SMK. Ara sonuç: hangi norm seti baskın.
2. Sistemin rolü: Tam otomatik karar mı (insan denetimi yok), insan onaylı karar destek mi? Bu ayrım KVKK m.11 itiraz hakkını ve sorumluluk dağılımını belirler.
3. Yer/uygulama: AB pazarına dokunuyorsa AB Yapay Zekâ Tüzüğü 2024/1689 ve GDPR m.22 doğrudan; yalnız Türkiye ise bu metinler karşılaştırmalı kaynaktır, bağlayıcı değildir. Müvekkile bunu açıkça belirt.
4. Görevli merci: KVKK ihlalinde Kurul (m.14) ve sulh/asliye hukuk; tüketici işleminde tüketici mahkemesi/hakem heyeti; kamu otomatik işleminde idari yargı (İYUK); fikri hakta FSHM.
5. Tarih kilidi: KVKK m.9 aktarım rejimi ve ceza tutarları değişti; olay tarihini sabitle.

Çıktı modülleri

• Dosya konumlandırma notu (katman + sistemin rolü + norm seti).
• Uygulanır/karşılaştırmalı norm ayrımı (KVKK/TBK vs. AB Tüzüğü).
• Görevli merci ve hangi uzman beceriye geçileceğine dair yönlendirme.

Plugin bağlamı

Bu beceri yapay-zeka-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.