Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Somut olayın hangi medya rejimine girdiğini saptamak, ifade-basın özgürlüğü (Anayasa m.26, m.28) ile kişilik hakkı (TMK m.24) ekseninde uygulanacak normları haritalamak ve doğru yol/merci seçimine zemin hazırlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Yayın hangi mecrada çıktı: basılı eser, radyo/TV, internet haber sitesi, sosyal medya?
2. Yayın tarihi ve hâlâ erişilebilir mi (online ise URL)?
3. İçerik bir maddi vakıa iddiası mı yoksa değer yargısı/eleştiri mi?
4. Mağdur gerçek kişi mi, tüzel kişi mi, kamu görevlisi/siyasetçi mi?
5. Talep ne: düzeltme, içeriğin kaldırılması, tazminat, ceza şikâyeti?

Denetim şeması

1. Mecra tespiti: Basılı/süreli yayın ise 5187 sayılı Basın Kanunu (m.2 tanımlar) devreye girer; işitsel-görsel ise 6112 sayılı Kanun; internet ise 5651 sayılı Kanun. Mecra, görevli mercii (sulh ceza hâkimliği, asliye hukuk, RTÜK) belirler.
2. Koruma katmanı: Her mecrada genel koruma da uygulanır — kişilik hakkı (TMK m.24-25), haksız fiil tazminatı (TBK m.49, m.58), ceza (TCK m.125 hakaret, m.134 özel hayat).
3. Hukuka aykırılık ön süzgeci: TMK m.24/II uyarınca üstün nitelikte özel/kamusal yarar, rıza veya kanunun verdiği yetki varsa ihlal hukuka uygun sayılır. Haber verme hakkı çerçevesinde gerçeklik, güncellik, kamu yararı ve öz-biçim dengesi aranır.
4. Ara sonuç: İhlal var ve hukuka uygunluk sebebi yoksa; mağdurun statüsüne (kamuya mal olmuş kişi katlanma eşiği yüksektir) göre yol/merci ve süre seçilir.

Çıktı modülleri

• Mecra-rejim eşleştirme tablosu
• Uygulanacak normlar listesi (madde atıflı)
• Yol/merci ve süre özeti
• Bir sonraki uzman beceriye yönlendirme notu

Plugin bağlamı

Bu beceri basin-medya-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.