Temel Kavramlar Ve Sistem

Bilişim Hukukunun Temel Kavramları ve Sistematiği

Görev

Bilişim/siber bir vakıayı doğru hukuki katmanlara ayırmak; bilişim sistemi, veri, içerik/yer/erişim sağlayıcı, dijital delil gibi temel kavramları tanımlayıp olayı isabetli alt-becerilere yönlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Olay ne? (yetkisiz erişim, veri sızıntısı, dolandırıcılık, içerik ihlali, sistem kesintisi?)
2. Etkilenen ne? (bilişim sistemi mi, kişisel veri mi, banka/kart verisi mi, itibar/içerik mi?)
3. Taraf kim? (mağdur birey, kurum/veri sorumlusu, hizmet sağlayıcı, şüpheli?)
4. Beklenti? (şikâyet/ceza, uyum/idari savunma, tazminat, içerik kaldırma?)

Denetim şeması

1. Katman tespiti. Olayı üç eksende sorgula: cezai (TCK m.243-245, m.135-140, m.158/1-f), idari/düzenleyici (KVKK m.12; 5651 m.8-9; BTK), özel hukuk (TBK m.49 vd. haksız fiil; sözleşmesel sorumluluk). Bir olay birden çok eksende sonuç doğurabilir.
2. Bilişim sistemi kavramı. TCK uygulamasında bilişim sistemi, verileri toplayıp işleyen manyetik/elektronik her türlü sistemdir; cep telefonu, sunucu, bulut hesabı dahil. Fiilin bir bilişim sistemi üzerinde gerçekleşip gerçekleşmediği tipikliğin ön şartıdır.
3. Veri ayrımı. Kişisel veri (KVKK/TCK m.135-140) ile sistem verisi (TCK m.244) ayrılır; banka/kredi kartı verisi için özel norm TCK m.245 önceliklidir.
4. Sağlayıcı kavramı. 5651 kapsamında içerik, yer, erişim ve toplu kullanım sağlayıcı ayrımı sorumluluk rejimini belirler; doğru sıfat saptanmadan tedbir/sorumluluk tartışılamaz.
5. Ara sonuç. Hangi katmanların devrede olduğu ve hangi alt-becerinin (suçlar, ihlal müdahalesi, dijital delil, sorumluluk, içerik kaldırma) öncelikli olacağı belirlenir. İspat yükü her katmanda ayrıdır: cezada iddia makamında, idari uyumda veri sorumlusunda (KVKK m.12 tedbirlerini aldığını ispat), tazminatta zarar görende.

Çıktı modülleri

• Katman haritası (ceza / KVKK / 5651 / tazminat) ve öncelik sırası.
• Kavram tablosu: etkilenen sistem, veri türü, taraf sıfatları.
• Yönlendirme notu: hangi alt-beceriyle devam edileceği ve ilk aksiyonlar.

Plugin bağlamı

Bu beceri bilisim-hukuku-siber eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.