Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Borç İlişkisinin Sistematiği

Görev

Önündeki olayda borç ilişkisinin kaynağını, taraflarını, edimin türünü ve uygulanacak genel hüküm bloğunu doğru saptamak; sonraki tüm analizin altyapısını kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Talep neye dayanıyor: bir sözleşme mi, bir zarar mı, yoksa haksız bir malvarlığı kayması mı?
• Taraflar kim, aralarında önceden hukuki bir ilişki var mı?
• Edim ne: verme, yapma, yapmama? Para borcu mu, parça borcu mu, cins borcu mu?
• Olay ne zaman gerçekleşti (zamanaşımı ve uygulanacak kanun için)?

Denetim şeması

1. Kaynak tespiti: TBK m.1 vd. (sözleşme), m.49 vd. (haksız fiil), m.77 vd. (sebepsiz zenginleşme). Birden çok kaynak yarışabilir; talep yarışması hâlinde lehe olan değerlendirilir.
2. Sözleşmesel ise: Borç sözleşmeden mi yoksa kanundan mı doğuyor? İsimli sözleşme varsa özel hükümlere (TBK İkinci Kısım) köprü kur; isimsiz/karma ise genel hükümler ve kıyas.
3. Edimin niteliği: Para borcu mu? (faiz, m.88, 120 ve 3095 s.K. gündeme gelir). Parça borcunda imkânsızlık riski (m.136), cins borcunda kural olarak imkânsızlık savunulamaz.
4. Borç-sorumluluk ayrımı: Borç (Schuld) var ama dava/icra edilemiyor mu (eksik borç, örn. zamanaşımına uğramış borç, kumar borcu)? TBK m.604-605.
5. İspat yükü: Hakkını dayandıran iddiasını ispatla yükümlüdür (TMK m.6). Borcun doğduğunu alacaklı, sona erdiğini/ifa edildiğini borçlu ispatlar.
6. Ara sonuç: Uygulanacak norm bloğu ve takip edilecek alt-beceri (geçerlilik, ifa, temerrüt) belirlenir.

Çıktı modülleri

• Borç ilişkisi künyesi (kaynak, taraf, edim, muacceliyet).
• Uygulanacak madde haritası ve yönlendirilecek alt-beceri.
• İlk bakışta zamanaşımı/hak düşürücü süre uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.