Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

İSG dosyasını üç hukuki katmana ayırmak (idari/önleyici 6331; sosyal güvenlik 5510; tazminat TBK), olayı doğru eksene oturtmak ve sonraki becerilere yön vermek. Çoğu dosya karmadır; her katman ayrı altlanır.

Soğuk başlangıç (intake)

• İşyerinin tehlike sınıfı (az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli) ve toplam çalışan sayısı nedir?
• Talep ne yönde: idari ceza/uyum mu, iş kazası-meslek hastalığı tazminatı mı, SGK rücuu mu, ceza soruşturması mı?
• Somut bir kaza/olay var mı; varsa SGK bildirimi yapıldı mı, kusur/bilirkişi raporu mevcut mu?
• Müvekkil sıfatı: işveren mi, çalışan/hak sahibi mi, İSG profesyoneli mi?

Denetim şeması

1. Kapsam (6331 m.2): İşyeri ve çalışan 6331 kapsamında mı? Kapsam dışı istisnaları ele (ör. Kanun m.2/2'deki sınırlı haller). Kapsam belirlenmeden yükümlülük tartışılmaz.
2. Tehlike sınıfı süzgeci: İş güvenliği uzmanı/işyeri hekimi zorunluluğu, kurul kuruluşu (m.22 — 50+ çalışan ve altı aydan fazla süren işler), eğitim periyotları tehlike sınıfına bağlıdır. Sınıfı yanlış belirlemek tüm değerlendirmeyi bozar.
3. Eksen ayrımı:
   • İdari uyum/ceza → 6331 m.4-22 yükümlülükleri + m.26 idari para cezası.
   • Tazminat → işverenin gözetme borcu (TBK m.417/2), zarar haksız fiile tabi (m.417/3, m.49 vd.).
   • SGK rücuu → 5510 m.21, işverenin kusuru oranında.
   • Ceza → TCK m.85-89 (taksirle öldürme/yaralama), kusur ve öngörülebilirlik.
4. Ara sonuç: Her eksen için ayrı bir not düş; ispat yükü ve görevli merci farklıdır (idari ceza → sulh ceza hâkimliği itirazı; tazminat ve rücu → iş mahkemesi).
5. İstisna/öncelik: İşveren vekili, alt işveren-asıl işveren birlikteliği ve geçici iş ilişkisi varsa sorumlu süjeyi netleştir.

Çıktı modülleri

• Eksen haritası (idari / SGK / tazminat / ceza) tablosu.
• Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre yükümlülük matrisi.
• Sonraki becerilere yönlendirme notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri is-sagligi-guvenligi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.