Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Eldeki malvarlığı kaymasının sebepsiz zenginleşme borç ilişkisi (TBK m.77 vd.) doğurup doğurmadığını teşhis etmek; bu kurumu sözleşme, haksız fiil ve vekâletsiz iş görmeden ayırarak doğru hukuki çerçeveyi kurmak. Yanlış çerçeve, ölçüyü (zenginleşme mi, zarar mı), süreyi ve faizi kökünden değiştirir.

Soğuk başlangıç (intake)

• Bir malvarlığı değeri bir taraftan diğerine mi geçti; ne (para, mal, emek, kullanım yararı)?
• Bu geçişin arkasında geçerli bir sebep (sözleşme, kanun, mahkeme kararı) var mı?
• Taraflar arasında hâlâ ayakta bir sözleşme ilişkisi mevcut mu?
• Kayma kimin fiiliyle oldu (fakirleşenin ödemesi mi, zenginleşenin müdahalesi mi)?

Denetim şeması

1. Borç kaynağını ayır. Sebepsiz zenginleşme, sözleşme ve haksız fiilin yanında üçüncü bağımsız kaynaktır (TBK m.77). Amacı denkleştirici adalet; ceza veya zarar tazmini değil. Ölçü daima "zenginleşme miktarı"dır.
2. Dört unsuru sına (m.77/1). (a) Zenginleşme (aktif artışı veya pasif azalması), (b) fakirleşme (malvarlığından veya emeğinden), (c) ikisi arasında illiyet bağı, (d) haklı sebebin yokluğu. Dördü birlikte aranır.
3. Talep türünü belirle. Edim sebepsiz zenginleşmesi (fakirleşenin bilinçli kazandırması) ile müdahale (haksız kullanım, başkasının malını harcama) sebepsiz zenginleşmesini ayır; ispat yükü ve kapsam farklılaşır.
4. Yarışmayı kontrol et (tali nitelik). Aynî istihkak (TMK m.683), sözleşmenin ifası veya haksız fiil (TBK m.49) talebi mümkünse kural olarak ona öncelik verilir; sebepsiz zenginleşme ikincil/tamamlayıcıdır. Vekâletsiz iş görme (TBK m.526 vd.) varsa onun özel hükümleri uygulanır.
5. Ara sonuç. Uygulanacak madde bloğu (m.77-82), talebin tipi ve görevli mahkeme netleşir; ispat yükü genel kural TMK m.6 ile dağıtılır: haklı sebebin yokluğunu iade isteyen ispatlar.

Çıktı modülleri

• Nitelendirme notu (kaynak + tip + dayanak madde + gerekçe).
• Yarışma analizi (öncelikli talep var mı tablosu).
• Yanlış çerçeve riski uyarısı (zarar/zenginleşme ölçü farkı).

Plugin bağlamı

Bu beceri sebepsiz-zenginlesme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.