Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Somut olayda yabancının hukuki statüsünü doğru sınıflandırmak, uygulanacak normu (6458 YUKK, 6735 İşgücü K., 5901 Vatandaşlık K.) ve yetkili makamı belirlemek; sonraki tüm işlemlerin dayanacağı statü zeminini kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Yabancının uyruğu ve Türkiye'ye giriş şekli/tarihi nedir (vizeli, vizesiz, düzensiz)?
2. Hâlihazırda geçerli bir ikamet izni, çalışma izni veya koruma kaydı var mı; varsa türü ve bitiş tarihi?
3. Eline tebliğ edilen bir idari işlem (ikamet ret, sınır dışı, gözetim, çalışma izni ret) var mı, tarihi?
4. Talep nedir: kalışın düzenlenmesi, çalışma, koruma, uzaklaştırmaya itiraz, vatandaşlık?

Denetim şeması

1. Giriş ve vize ekseni: YUKK m.11-17. Vize muafiyeti, vize ihlali, giriş yasağı (m.9) kontrol edilir.
2. Yasal kalış ekseni: İkamet izni türü ayrımı — kısa dönem (m.31), aile (m.34), öğrenci (m.38), uzun dönem (m.42), insani (m.46), insan ticareti mağduru (m.48). Hangi türün şartlarını taşıdığı belirlenir; uzun dönem için kesintisiz 8 yıl ikamet (m.42/1) gibi eşikler değerlendirilir.
3. Koruma ekseni: Uluslararası koruma (mülteci m.61, şartlı mülteci m.62, ikincil koruma m.63) ile geçici koruma (Geçici Koruma Yönetmeliği) ayrılır. Bu eksende olan yabancı için ikamet/sınır dışı rejimi farklı işler.
4. Çalışma ekseni: 6735 m.6 vd. — çalışma izni ikamet yerine geçer mi (m.13), kim başvurabilir.
5. Düzensizlik ve yaptırım ekseni: Statüsüz kalış sınır dışı (m.52) ve gözetim (m.57) riski doğurur; geri gönderme yasağı (m.4, m.55) süzgeci uygulanır. Ara sonuç: Yabancı tek bir eksene yerleştirilir; çoklu statü çatışması varsa lehe olan ve aktif koruma sağlayan statü esas alınır.

Çıktı modülleri

• Statü tespit tablosu (eksen, dayanak madde, geçerlilik, riskler).
• Yetkili makam ve yargı mercii haritası.
• Bir sonraki adım önerisi ve yönlendirilecek uzman beceri.

Plugin bağlamı

Bu beceri goc-yabancilar-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.