Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Önündeki olayı sermaye piyasası hukuku süzgecinden geçirip doğru nitelendirmek; uygulanacak normu (SPK maddesi → Kurul tebliği → BİST/MKK/Takasbank prosedürü) ve görevli mercii (Kurul, idari yargı, adli yargı, tahkim) belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• İlgili ortaklık halka açık mı, payları borsada işlem görüyor mu, yoksa halka kapalı ihraççı mı?
• Söz konusu araç nedir (pay, borçlanma aracı, yatırım fonu katılma payı, türev)?
• İşlem halka arz mı, tahsisli/nitelikli yatırımcıya satış mı, ikincil piyasa işlemi mi?
• Sorun ihraç, kamuyu aydınlatma, piyasa dürüstlüğü, kurumsal yönetim mi yoksa yaptırım boyutu mu?

Denetim şeması

1. İhraççı/halka açıklık sıfatı: Pay sahibi sayısı veya borsada işlem görme üzerinden halka açık ortaklık niteliği (SPK m.16) belirlenir. Halka açıklık, sürekli yükümlülükleri (m.14-15) tetikler.
2. Araç niteliği: İşleme konu unsurun "sermaye piyasası aracı" (SPK m.3) olup olmadığı saptanır; değilse SPK rejimi dışıdır.
3. İşlem tipi: Halka arz mı (SPK m.4, izahname zorunluluğu) yoksa istisna kapsamında tahsisli satış mı (m.11 ve ilgili tebliğ) olduğu ayrılır; ara sonuç olarak izahname/ihraç belgesi gerekip gerekmediği netleşir.
4. Görevli merci: İdari yaptırım uyuşmazlıkları idari yargıda (İYUK m.2, m.7); izahname sorumluluğu/tazminat adli yargıda; piyasa suçları (m.106-107) ağır ceza mahkemesinde, Kurul mütalaası şartıyla (m.115); yatırımcı-aracı kurum uyuşmazlığında sözleşmesel tahkim/BİST yolu değerlendirilir.
5. Norm güncelliği: Atıf yapılan Kurul tebliğinin yürürlük ve değişiklik durumu doğrulanır; ispat yükü, iddia eden tarafa aittir (HMK m.190; idari işlemde idarenin gerekçelendirme yükü).

Çıktı modülleri

• Nitelendirme notu: ortaklık/araç/işlem tipi ve uygulanacak rejim
• Görevli/yetkili merci tespiti ve süre uyarısı
• İlgili SPK maddeleri ve tebliğ atıfları listesi (güncellik kaydıyla)
• Sonraki adım önerisi ve uzman beceriye yönlendirme

Plugin bağlamı

Bu beceri sermaye-piyasasi-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.