Temel Kavramlar Ve Sistem

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Genel hukuk teorisinin temel kavram dağarcığını ve ekollerini bir analiz aracı olarak sunmak; soruyu geçerlilik, yorum, boşluk veya adalet kategorilerinden hangisine ait olduğunu belirleyip Türk pozitif hukukuna (TMK m.1, Anayasa m.2/11/138) raptetmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Soru pozitif bir norm yokken mi soruluyor (boşluk), yoksa var olan normun anlamı/geçerliliği mi tartışılıyor?
• Amaç akademik tartışma/sınav mı, yoksa bir uyuşmazlıkta argüman üretmek mi?
• Hangi hukuk dalı bağlamı var (özel/kamu/ceza)? Soyut soru çoğu zaman somut dalda görünür.
• Karşılaştırmalı/yabancı malzeme isteniyor mu, yoksa yalnızca Türk hukuku mu?

Denetim şeması

1. Kavramı yerine oturt. Norm (kural/ilke ayrımı), geçerlilik (yürürlük + bağlayıcılık), meşruiyet (içeriksel haklılık), yürürlük (etkililik) ve müeyyide kavramlarını ayır. Bunların karıştırılması çoğu teorik hatanın kaynağıdır.
2. Norm hiyerarşisini kur. Anayasa m.11 ve m.90/son ışığında Anayasa > milletlerarası andlaşma (temel haklarda) > kanun > tüzük/yönetmelik basamağını çıkar; Kelsenci basamak teorisinin pozitif karşılığı budur. Üst norma aykırı alt norm tartışmasını burada konumla.
3. Ekolü araç seç. Pozitivizm geçerliliği kaynağa bağlar; doğal hukuk içeriğe; realizm yargıç davranışına; menfaat/değer içtihadı korunan çıkara. Hangi ekolün soruyu çözdüğünü belirt, "tek doğru ekol" iddiasından kaçın.
4. Pozitif bağı kur. Her teorik tezi TMK m.1 (hâkimin hukuk yaratması/bilimsel görüş ve içtihada başvurma), TMK m.2 (dürüstlük) veya Anayasa m.138 (hâkimin hukuka uygunluğu) gibi bir pozitif dayanağa bağla. Ara sonuç: teori → pozitif sonuç köprüsü.
5. İspat/dayanak yükü. Teorik iddiayı ulaşılabilir doktrin eserine ve varsa yerleşik içtihada dayandır; karar künyesi doğrulanmadıkça [doğrulanacak] işaretle.

Çıktı modülleri

• Kavram-ayrım tablosu (geçerlilik/meşruiyet/yürürlük).
• Soru tipi etiketi ve ilgili ekol(ler) listesi.
• Pozitif dayanak haritası (madde atıflarıyla).
• İleri çalışma için doktrin okuma listesi (yazar-eser, sayfa [doğrulanacak]).

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-felsefesi-genel-teori eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.