Temel Kavramlar Ve Sistematik

Temel Kavramlar ve Sistematik

Görev

Deniz ticaretine ilişkin bir olayı doğru vasıflandırmak, ilgili tarafları ve sözleşme/kaza ilişkisini tanımlamak, TTK Beşinci Kitap içinde hangi rejimin uygulanacağını ve hangi milletlerarası kaynakların devreye gireceğini belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• İlişki bir taşıma mı (navlun/konişmento), bir deniz kazası mı (çatma/kurtarma/avarya), yoksa ayni hak/icra meselesi mi (gemi ipoteği/ihtiyati haciz)?
• Geminin bayrağı, sicili ve adı; taraflar tacir mi; sözleşmede tahkim veya yabancı hukuk kaydı var mı?
• Elinizde hangi belgeler var (konişmento, çarter parti, sörvey raporu, gemi jurnali)?
• Olayın tarihi ve zarar/ihbar tarihleri nedir (zamanaşımı için kritik)?

Denetim şeması

1. Gemi ve ticaret gemisi nitelendirmesi: Aracın TTK m.931 anlamında gemi ve ticaret gemisi olup olmadığını belirle; sicile tescilli olup olmadığı (TTK m.954 vd.) ayni hak ve ipotek sonuçlarını etkiler.
2. Tarafların belirlenmesi: Donatan (TTK m.1061), gemi işletme müteahhidi (TTK m.1065), taşıyan ve taşıtan, gönderilen; konişmentoda kimin "taşıyan" olduğunu lafza göre tespit et. Donatanın adamlarının kusurundan sorumluluğu (TTK m.1062) kapsamını not et.
3. İlişki tipinin vasıflandırılması: Navlun sözleşmesi (yolculuk çarteri / kırkambar — TTK m.1138 vd.) mı, yolcu taşıma mı, yoksa kaza ilişkisi mi? Vasıflandırma, sorumluluk rejimini ve süreyi belirler.
4. Uygulanacak norm katmanı: TTK Beşinci Kitap esas; konişmentolu taşımada Lahey-Visby kaynaklı hükümler (TTK m.1178 vd.), müşterek avaryada York-Anvers Kuralları (TTK m.1272 vd.), ihtiyati hacizde 1952 Sözleşmesi ile uyumlu TTK m.1352 vd. Ara sonuç olarak uygulanacak madde setini sabitleyin.
5. İspat yükü ve ara sonuç: Kural olarak zararı ve ilişkiyi ileri süren ispatlar; taşıyanın özen borcunun ihlali bakımından ispat yükünün yer değiştirdiği özel haller (denize elverişlilik, m.1141) ayrıca incelenir. Çıktıda hangi rejimin neden seçildiğini gerekçelendirin.

Çıktı modülleri

• İlişki haritası (taraflar, sıfatlar, sözleşme/kaza zinciri)
• Uygulanacak normlar tablosu (TTK maddeleri + milletlerarası kaynak)
• Vasıflandırma notu ve bir sonraki uzman beceriye yönlendirme

Plugin bağlamı

Bu beceri deniz-ticareti-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.