Ticari Dava Gorev Arabuluculuk

Ticari Davada Görev, Yetki ve Dava Şartı Arabuluculuk

Görev

Uyuşmazlığın ticari dava niteliğini, görevli ve yetkili mahkemeyi ve dava şartı arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını belirlemek. Görev kamu düzenindendir; yanlış mahkeme veya arabuluculuk atlanması davayı baştan tıkar.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Uyuşmazlığın kaynağı ne (TTK'da düzenlenen iş mi, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili mi)?
2. Taraflar tacir mi; her ikisi için de ticari iş mi?
3. Talep konusu para alacağı/tazminat mı (arabuluculuk eşiği)?
4. Sözleşmede yetki/tahkim şartı var mı?

Denetim şeması

1. Ticari dava türleri: TTK m.4 — (i) mutlak ticari davalar (tarafların sıfatına bakılmaksızın TTK'da ve bazı kanunlarda sayılan davalar; örn. TTK, TMK rehin/kıymetli evrak, bankacılık, fikri mülkiyet bazı davaları), (ii) her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili nispi ticari davalar. Bu davalar değer/miktara bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1).
2. Görev: TTK m.5 — asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk arasındaki ilişki görev ilişkisidir (kamu düzeni; re'sen incelenir). Heyet/tek hâkim ayrımı için TTK m.5/3-4 (belirli değer/konu eşikleri).
3. Dava şartı arabuluculuk: TTK m.5/A — konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri (itirazın iptali, menfi tespit, istirdat dahil) bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Anlaşmama tutanağı dava dilekçesine eklenmezse dava usulden reddedilir. İstisnalar (örn. ihtiyati tedbir/haciz) ve diğer zorunlu arabuluculuk alanlarıyla (tüketici, iş) ilişki gözetilir.
4. Yetki: Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); sözleşmeden doğanlarda ifa yeri (HMK m.10); tacirler/kamu tüzel kişileri arasında yazılı yetki sözleşmesi geçerli (HMK m.17). Tahkim şartı varsa mahkemenin görevsizliği itiraz üzerine incelenir.
5. İspat/usul: Görev ve dava şartları re'sen; yetki itirazı ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülür. Ara sonuç: ticari dava + para talebi → arabuluculuk şartı + asliye ticaret mahkemesi.

Çıktı modülleri

• Görev-yetki-arabuluculuk karar tablosu (dayanak: TTK m.4, m.5, m.5/A).
• Arabuluculuk başvuru ve son tutanak kontrol listesi.
• Yetki/tahkim itirazı veya yetkili mahkeme tespiti notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri ticari-isletme-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.