Ticari Islerde Faiz Ve Temerrut

Ticari İşlerde Faiz ve Temerrüt

Görev

Ticari bir alacakta hangi faizin, hangi oranla, hangi tarihten itibaren işleyeceğini doğru hesaplamak. Ticari işlerde faiz rejimi genel hükümlerden ayrılır; yanlış faiz türü talep, eksik tahsil veya ret riskidir.

Soğuk başlangıç (intake)

1. İş her iki/bir taraf için ticari mi (TTK m.3, m.19)?
2. Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmış mı?
3. Borç para borcu mu; muacceliyet ve temerrüt ne zaman doğdu?
4. Temerrüt için ihtar gerekli mi, yoksa kesin vade var mı?

Denetim şeması

1. Faizin niteliği: İş ticari ise faiz oranı serbestçe belirlenebilir (TTK m.8/1). Oran kararlaştırılmamışsa: kapital (anapara) faizi ve temerrüt faizi için ticari faiz uygulanır — 3095 sayılı Kanun m.1-2 ve TTK m.9 yollamasıyla. Ticari işlerde temerrüt faizinde, TCMB'nin kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran (avans faizi) talep edilebilir (3095 m.2/2); bu oran genel temerrüt faizinden yüksekse uygulanır.
2. Temerrüt anı: TBK m.117 — kesin vadede vade gelmesiyle, aksi halde ihtarla temerrüt doğar. Faiz başlangıcı temerrüt tarihidir. Tacirler arası bazı işlemlerde sözleşmedeki vade yeterli olabilir.
3. Bileşik faiz (faize faiz): Kural yasak (TBK m.388 sınırı); ancak TTK m.8/2 — ticari işlerde, üç aydan aşağı olmamak üzere ve sözleşmede kararlaştırılmışsa cari hesap ile borçlunun her ikisi de tacir olan ödünç sözleşmelerinde bileşik faiz mümkündür. Bu istisna dar yorumlanır.
4. İspat yükü: Faiz talep eden işin ticari niteliğini, oran iddiasını ve temerrüt tarihini ispatlar. Karşı taraf ödeme veya faizsizlik anlaşmasını ispatlar.
5. Ara sonuç: Ticari iş + para borcu + temerrüt → avans faizi oranıyla temerrüt faizi; sözleşmesel oran varsa o; bileşik faiz ancak m.8/2 şartlarıyla.

Çıktı modülleri

• Faiz türü/oran/başlangıç tarihi tablosu (dayanak: TTK m.8-9, 3095 m.2).
• Faiz hesabı için bilirkişiye yöneltilecek sorular.
• Talep sonucunda faiz fıkrası lafzı (işleyecek faiz dahil).

Plugin bağlamı

Bu beceri ticari-isletme-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.