Usul Gorev Yetki

Yargı Yolu, Görev ve Yetki

Görev

Çevresel uyuşmazlığı doğru yargı koluna ve mahkemeye yönlendirmek; dava türünü, menfaat/ehliyet şartını ve yetkili yeri belirleyerek usul kaynaklı ret riskini ortadan kaldırmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Uyuşmazlığın kaynağı idari işlem mi (ÇED/izin/yaptırım), yoksa kirleten ile zarar gören arasındaki özel ilişki mi?
2. Talep iptal mi, tam yargı (idare aleyhine tazminat) mı, özel hukuk tazminatı/el atma mı?
3. Davacının menfaat/dava ehliyeti var mı (yöre halkı, dernek, komşu)?
4. İdari işlemde tebliğ/ilan tarihi ve süre durumu nedir?

Denetim şeması

1. Yol ayrımı: İdari işlem ve idarenin sorumluluğu → idari yargı (2577 sayılı İYUK). Kirleten ile zarar gören arasındaki tazminat/el atma → adli yargı (asliye hukuk). İdari para cezasında görev yolu, dayanak kanuna göre idare mahkemesi veya 5326 m.27 uyarınca sulh ceza hâkimliği olabilir; mutlaka madde düzeyinde teyit et.
2. Dava türü: İdari işlemin hukuka aykırılığı → iptal davası (İYUK m.2/1-a). İdarenin kusurlu/kusursuz eylem ve işlemlerinden doğan zarar → tam yargı davası (İYUK m.2/1-b).
3. Dava şartları: İdari yargıda menfaat (sübjektif ehliyet) aranır; çevresel davalarda yöre halkı ve çevre derneklerinin menfaat bağı genişçe yorumlanır — bu noktada ilkesel içtihat için karararama.danistay.gov.tr taranır, künye [doğrulanacak] işaretlenir.
4. Süre ve yetki: İptal/tam yargıda kural süre 60 gün (İYUK m.7); yetkili idare mahkemesi işlemi yapan idarenin/uyuşmazlık konusu taşınmazın yeridir (İYUK m.34-36). Adli yargıda yetki haksız fiilin işlendiği/zararın doğduğu yer (HMK) kuralına göre belirlenir.
5. Ara sonuç: Yol, mahkeme, dava türü, ehliyet ve süre tek tabloda sabitlenir; tereddütte idari merci tecavüzü ve görevsizlik riski not edilir.

Çıktı modülleri

• Yargı yolu ve görev/yetki tablosu
• Dava türü ve talep eşleştirmesi
• Menfaat/ehliyet değerlendirmesi
• Süre ve yetkili yer notu

Plugin bağlamı

Bu beceri cevre-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.