Uyusmazlik Yetki Ve Tahkim Sarti

Uyuşmazlık Çözümü, Yetki ve Tahkim Şartı

Görev

Sözleşmenin uyuşmazlık mimarisini (uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme, tahkim/arabuluculuk) denetlemek; klozların geçerliliğini ve müvekkil açısından elverişliliğini değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Taraflar tacir/kamu tüzel kişisi mi (yetki sözleşmesi geçerliliği için)?
• Yabancılık unsuru var mı (milletlerarası tahkim/uygulanacak hukuk)?
• Metin mahkeme mi, tahkim mi öngörüyor; nerede, hangi kurumda?
• Dava şartı arabuluculuk kapsamında bir uyuşmazlık mı (ticari/işçi-işveren/kira)?

Denetim şeması

1. Yetki sözleşmesi: HMK m.17 — yetki sözleşmesi yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir; tüketici/işçi gibi zayıf tarafla yapılan yetki kaydı geçersizdir. Münhasır/seçimlik yetki ayrımı (m.17/f.2) ve kesin yetki halleri kontrol edilir.
2. Tahkim şartı: HMK m.412 vd. — tahkim sözleşmesi yazılı şekle tabidir (m.412/f.3), uyuşmazlık tahkime elverişli olmalıdır (m.408: taşınmaz ayni hakları ve iki tarafın iradesine tabi olmayan işler tahkime elverişsiz). Tüketici uyuşmazlıklarında tahkim şartı zayıf tarafı bağlamada sakıncalıdır. Milletlerarası tahkimde 4686 sayılı Kanun.
3. Tahkim klozunun yeterliliği: Kurum (ISTAC/ICC), yer, dil, hakem sayısı, uygulanacak usul ve esas hukuku net mi? "Patolojik" (belirsiz/çelişik) tahkim şartı işaretlenir.
4. Uygulanacak hukuk: Yabancılık unsuru varsa MÖHUK serbest seçim; emredici hükümler (kamu düzeni) saklı.
5. Arabuluculuk: Ticari (TTK m.5/A), işçi-işveren ve kira uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk zorunluluğu (6325 ve ilgili kanunlar) hatırlanır; sözleşmesel ihtiyari arabuluculuk basamağı eklenebilir.
6. Ara sonuç: Müvekkil için elverişli forum mu; kloz icra edilebilir mi, değiştirilmeli mi?

Çıktı modülleri

• Uyuşmazlık mimarisi değerlendirme notu (geçerlilik + elverişlilik).
• Önerilen yetki/tahkim/arabuluculuk lafzı (kurum-yer-dil-hukuk net).
• Patolojik kloz uyarısı ve düzeltme önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri sozlesme-inceleme-redline eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.