Yerlesim Yeri Ve Yetki

Yerleşim Yeri, Hısımlık ve Yetki Sonuçları

Görev

Bir kişinin yerleşim yerini TMK m.19-21 uyarınca belirleyip bunun yetki, tebligat ve statü sonuçlarını çıkarmak; gerektiğinde kan/kayın hısımlığı derecesini hesaplayarak ilgili hükümlere etkisini saptamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer neresi; birden çok adresi mi var?
• Küçük/kısıtlı mı (yasal yerleşim yeri sorunu), bir kurumda mı kalıyor?
• Sorun bir davanın yetkili mahkemesini mi, tebligatı mı, yoksa statüyü mü ilgilendiriyor?
• Hısımlık sorusu varsa: taraflar arasındaki bağ kan hısımlığı mı, kayın hısımlığı mı; hangi hükme etkisi soruluyor?

Denetim şeması

1. Yerleşim yeri kavramı — TMK m.19: yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir; bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (teklik ilkesi). Önceki yerleşim yeri belli değilse oturulan yer (m.20) yerleşim yeri sayılır.
2. Yasal yerleşim yeri — TMK m.21: velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri ana-babanın, ana-baba ortak yerleşim yerine sahip değilse çocuğun kendisine bırakıldığı tarafın yerleşim yeridir; vesayet altındakinin yerleşim yeri bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yerdir.
3. Yetki sonucu — Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6); tebligat öncelikle yerleşim yeri/bilinen adrese yapılır. Kişiler hukuku taleplerinde (ad değişikliği, kısıtlama) çoğu kez talep edenin yerleşim yeri yetkilidir.
4. Hısımlık — TMK m.17: kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir; üstsoy-altsoy düz hat, ortak kökten gelenler yan hat hısımıdır. TMK m.18: eşlerden biriyle diğer eşin kan hısımları, aynı tür ve dereceden kayın hısımıdır; kayın hısımlığı, onu doğuran evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.
5. Bağlantı kontrolü — Hısımlık derecesi; evlenme engelleri, mirasta zümre, tanıklıktan/hâkimlikten çekinme, vesayet gibi kurumlara doğrudan etki eder; ilgili özel hükme taşınır.

Çıktı modülleri

• Yerleşim yeri tespiti + dayanak (gerçek/yasal/kurumsal).
• Yetkili mahkeme ve tebligat adresi sonucu.
• Hısımlık derece şeması (gerekiyorsa) ve etkilediği hüküm.
• Açık veri eksikleri için [doldurulacak] notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri kisiler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.