Zaman Bakimindan Uygulama

Normların Zaman Bakımından Uygulanması

Görev

Bir olaya eski mi yeni mi kanunun uygulanacağını, geçmişe yürüme yasağı, geçiş hükümleri ve derhal uygulama ilkeleri çerçevesinde belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Olay/işlem hangi tarihte gerçekleşti; kanun değişikliği ne zaman yürürlüğe girdi?
• İlişki tamamlanmış mı, yoksa hâlâ devam eden bir durum mu (sürekli borç, kira, velayet)?
• Değişen kanunda geçici/geçiş maddesi var mı?
• Alan ceza mı (lehe kanun ilkesi farklı işler) yoksa özel hukuk mu?

Denetim şeması

1. Yürürlük tarihini sabitle — Kanunun ve ilgili maddenin yürürlük tarihi (Resmî Gazete) ve geçici maddeleri tespit edilir; mevzuat.gov.tr karşılaştırmalı metni esas alınır.
2. Kural: geçmişe etkisizlik — Hukuki güvenlik gereği yeni kanun, tamamlanmış olaylara ve kazanılmış haklara kural olarak uygulanmaz; eski olay eski kanuna tabidir.
3. Derhal uygulama — Yeni kanun, yürürlükten sonraki olgulara ve devam eden hukuki durumların ileriye dönük sonuçlarına derhal uygulanır (özellikle kamu düzeni ve genel ahlakı ilgilendiren hükümler — TMK Yürürlük Kanunu mantığı).
4. Geçiş hükmü önceliği — Kanunda açık geçiş/geçici hüküm varsa o esas alınır; genel ilkeler ancak geçiş hükmü yoksa devreye girer.
5. Ceza istisnası — Suç ve cezada kanunilik ve lehe kanunun geçmişe yürümesi (TCK m.7) ilkesi ayrıdır; özel hukuk mantığıyla karıştırılmaz.
6. Zamanaşımı/süre değişimi — Süreye ilişkin yeni hükümlerin başlamış sürelere etkisi, çoğunlukla özel geçiş hükmüyle düzenlenir; yoksa lehe/derhal uygulama tartışılır.

Çıktı modülleri

• Olay-kanun zaman çizgisi.
• Uygulanacak kanun + dayanak ilke (geçmişe etkisizlik/derhal uygulama/geçiş hükmü).
• Kazanılmış hak değerlendirmesi.
• Ceza ise lehe kanun notu + [doğrulanacak] içtihat.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-metodolojisi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.