Zamanasimi Ve Sure Hesabi

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre Hesabı

Görev

Somut bir talep için zamanaşımı/hak düşürücü süre durumunu hesaplamak; başlangıç anını, süreyi, kesilme ve durma sebeplerini değerlendirip talebin canlı olup olmadığını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Talebin hukuki niteliği nedir (sözleşme alacağı, haksız fiil tazminatı, sebepsiz zenginleşme, işçilik alacağı vb.)?
2. Talebin doğduğu/muaccel olduğu tarih nedir; haksız fiilde fail ve zarar ne zaman öğrenildi?
3. Bu arada dava, takip, ihtarname, borç ikrarı veya kısmi ödeme oldu mu?
4. Tarafların tacir/şirket olup olmadığı ve özel bir kanunun (İş K., TKHK, sigorta) uygulanıp uygulanmadığı?

Denetim şeması

1. Süre tipi ayrımı: Zamanaşımı def'i ileri sürülünce dikkate alınır; hak düşürücü süre re'sen gözetilir ve kesilmez/durmaz. Önce talebin hangi rejime tabi olduğu belirlenir.
2. Süre uzunluğu: Genel zamanaşımı TBK m.146 — 10 yıl; periyodik edimler/kira/faiz vb. TBK m.147 — 5 yıl; haksız fiil TBK m.72 — fiil ve failin öğrenilmesinden 2, her halde 10 yıl (ceza zamanaşımı daha uzunsa o); sebepsiz zenginleşme TBK m.82 — 2/10 yıl. İş Kanunu, TKHK, sigorta (TTK), taşıma gibi özel süreler önceliklidir.
3. Başlangıç: Kural olarak alacağın muaccel olduğu an (TBK m.149); haksız fiilde öğrenme anı.
4. Kesilme (TBK m.154): Borçlunun ikrarı, kısmi ödeme, dava/takip, ihtilafın mahkemeye/hakeme götürülmesi süreyi keser; kesilmeden sonra yeni süre işler (m.156).
5. Durma (TBK m.153): Belirli ilişkilerde (örn. evlilik, vesayet) süre durur.
6. Ara sonuç: Başlangıç + süre − kesilme/durma hesabıyla son tarih bulunur; dolduysa talebin riski, dolmadıysa kalan süre raporlanır.

Çıktı modülleri

• Zamanaşımı hesap tablosu (nitelik, dayanak, başlangıç, kesilmeler, sonuç tarihi).
• Risk notu (dolmuş/dolmak üzere/canlı) ve önerilen acil aksiyon.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-burosu-yonetimi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.