Zamanasimi Ve Sureler

Zamanaşımı ve Süreler

Görev

Alacağa uygulanacak zamanaşımı süresini, başlangıcını, kesilme/durma hâllerini saptamak ve def'i olarak doğru zamanda ileri sürülmesini sağlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Alacağın türü ne (genel sözleşme alacağı, dönemsel edim, özel kanun alacağı)?
• Alacak ne zaman muaccel oldu (sürenin başlangıcı)?
• Arada dava, icra takibi, ikrar veya başka kesen işlem oldu mu?
• Tarafların biri tacir/şirket mi; özel süre öngören kanun var mı?

Denetim şeması

1. Genel süre: TBK m.146 — kanunda aksi öngörülmedikçe her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
2. Beş yıllık süre: m.147 — kira bedelleri, anapara faizleri, dönemsel edimler; vekâlet/komisyon/eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklar; serbest meslek ve esnaf alacakları. Liste dikkatle uygulanmalı.
3. Başlangıç: m.149 — alacağın muaccel olduğu an. Kesin vade yoksa muacceliyet için ihtar gerekebilir.
4. Kesilme: m.154 — borçlunun ikrarı (taksit, faiz ödeme, rehin/kefil verme), dava/def'i, icra takibi, iflas masasına başvuru; kesilmeyle yeni süre işlemeye başlar (m.156).
5. Durma: m.153 — belirli kişisel ilişkiler ve hukuki engeller süresince durur; engel kalkınca kaldığı yerden işler.
6. Sonuç ve usul: m.161 — zamanaşımından önceden feragat edilemez; hâkim resen dikkate alamaz, mutlaka def'i olarak ileri sürülmelidir (HMK çerçevesinde cevap dilekçesi/ilk fırsatta). Zamanaşımına uğramış borç eksik borçtur; ifa edilirse geri istenemez.
7. İspat yükü: Süreyi ve başlangıcı zamanaşımını ileri süren; kesilme/durmayı buna dayanan taraf ispatlar.

Çıktı modülleri

• Süre hesap tablosu (başlangıç, kesilme, kalan süre).
• Zamanaşımı def'i metni taslağı (usule uygun aşama uyarısıyla).
• Karşı tarafça kesilme iddiasına savunma notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.