Zamanasimi Ve Sureler

Zamanaşımı ve Süreler

Görev

Tazminat talebinin TBK m.72 zamanaşımı süreleri içinde olup olmadığını belirlemek: zarar ve failin öğrenilmesinden 2 yıl; her hâlde fiilden 10 yıl; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı. Süre, davanın kaderini doğrudan belirlediğinden ilk kontrol edilen unsurlardandır.

Soğuk başlangıç (intake)

• Fiil/zarar hangi tarihte gerçekleşti?
• Zarar gören zararı ve faili ne zaman öğrendi (öğrenme tarihi belgeli mi)?
• Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor mu (ceza zamanaşımı imkânı)?
• Daha önce ihtar, dava, takip ile zamanaşımı kesildi mi?

Denetim şeması

1. İki yıllık nispi süre (m.72/1). Zarar görenin hem zararı hem tazminat yükümlüsünü (faili) öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl. İkisi birlikte öğrenilmeden süre başlamaz.
2. On yıllık mutlak süre (m.72/1). Öğrenme olmasa dahi fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yılda zamanaşımı dolar; bu, üst sınırdır.
3. Ceza zamanaşımı (m.72/1 son cümle). Fiil aynı zamanda bir suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat talebine de bu daha uzun süre uygulanır (TCK m.66 süreleri). Suç vasfı ayrıca değerlendirilir.
4. Kesme ve durma. Dava açılması, takip, borçlunun ikrarı zamanaşımını keser (TBK m.154); kesilmeyle yeni süre işler (m.156). Durma sebepleri (m.153) ayrıca kontrol edilir.
5. Rücu zamanaşımı. Müteselsil sorumlular arası rücu talebinde özel süre rejimi (m.73) işletilir; ödeme tarihi esas alınır.
6. Ara sonuç. Süre tablosu kurulur (başlangıç-bitiş, kesme/durma); süre yakınsa ihtiyati önlem (dava/ihtar) önerilir, dolmuşsa def'i riski açıkça yazılır. Zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe hâkim resen dikkate almaz.

Çıktı modülleri

• Süre takvimi (öğrenme/fiil tarihi + 2/10/ceza süresi).
• Kesme-durma olayları zaman çizelgesi.
• Süre riski uyarısı ve önerilen acil adım.

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, turk-hukuku-ictihat-mcp kararları Yargıtay/BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi) bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.