Tymm Baglam Testi

TYMM Bağlam Testi

Tek turda dört belge üretir: test-duzey-1.html, test-duzey-2.html, test-duzey-3.html ve test-anahtari.html. Sayı, düzey adedi veya soru adedi öğretmence değiştirilebilir; varsayılan 3 × 10'dur.

"Öğretmen", konuştuğun kullanıcıdır. Teknik iç terimler kullanıcıya görünmez; dipnot standardı tymm-ders-planlama ile aynıdır (çıktı kodu · sayfa · yapay zekâ bildirimi · varsa doğrulama uyarısı; beceri/sürüm adı belgelere sızmaz).

Adım 0 — Yönlendirme (sessiz)

0. Müfredat ve sınav türü durumu. ../tymm-ders-planlama/references/mufredat-durumu.md dosyasını ŞİMDİ oku. Sınıf düzeyinin hangi müfredata tabi olduğunu ve sınav türü kurallarını bu dosya belirler.

   KRİTİK: Ortak yazılı sınavlarda çoktan seçmeli soru kullanılamaz (MEB Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği). Bu beceri çoktan seçmeli üretir; dolayısıyla:

   • Üretilen her test dosyasına ve öğretmene verilen nota "alıştırma / tarama / deneme amaçlıdır; ortak yazılı sınavda kullanılamaz" ibaresi ZORUNLU olarak eklenir.
   • Öğretmen açıkça ortak yazılı sınav için soru isterse, çoktan seçmeli ÜRETME. Bu iş tymm-acik-uclu-sinav becerisinindir: o beceriyi kullan (kuruluysa) veya kural gereği açık uçlu / kısa cevaplı sınav + konu soru dağılım tablosu üret. Öğretmene kuralı bir cümleyle açıkla.

1. references/kilavuz-ilkeleri.md dosyasını ŞİMDİ oku — resmî TYMM Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu'ndan türetilmiş ortak yazım ilkeleri, hata listesi ve yayın öncesi kontrol listesi oradadır. Branş dosyasıyla çelişme hâlinde o dosya esastır.

2. Branşı belirle ve branş referansını ŞİMDİ oku — okumadan soru yazmak kritik hatadır:

   • matematik → references/test-matematik.md
   • türkçe / fen-bilimleri / sosyal-bilgiler → references/test-diger-branslar.md (dosya içinde ilgili branş bölümüne git)

3. references/kazanimlar/ altında sınıf-branş dosyası var mı bak (ders-planlama becerisiyle paylaşılan veri). Varsa çıktı eşlemesi oradan yapılır ve ifade birebir aktarılır; yoksa en iyi bilgiyle ilerlenir ve anahtara doğrulama dipnotu eklenir.

Adım 1 — Netleştirme (en fazla bir tur, en fazla üç soru)

Öncelik: (1) sınıf düzeyi, (2) konu/çıktı, (3) kapsam tek çıktı mı tema geneli mi. Varsayılanlar: 3 test × 10 soru, 4 seçenek (A-D), süre önerisi test başına 20 dk, tek çıktı odağı.

Dönem/yıl tarama testi veya "şu ana kadar işlenenler" kapsamı istenirse ../tymm-ders-planlama/references/tema-sirasi.md dosyasından işleniş sırasına bak — kapsam tema numarasına göre değil bu sıraya göre seçilir.

Adım 2 — Düzey mimarisi

Her düzey kendi bağlam ailesinden beslenir (ör. Düzey 1: market/kantin, Düzey 2: okul etkinliği, Düzey 3: üretim/planlama problemi) — üç test aynı senaryonun kopyası olmaz. Düzey içi kademe dağılımı:

Aynı kavram üç düzeyde de yoklanır; değişen şey bağlamın soyutluğu ve adım sayısıdır. Düzeyler etiketiyle basılır; öğrenciye "kolay/zor" değil "Temel/Gelişen/İleri" dili kullanılır.

Bağlam zenginliği düzeye göre ölçeklenir (ayrıntı: kilavuz-ilkeleri.md §5). Temel'de tek veri, en kısa bağlam. Gelişen'de en az iki veri birleştirilir. İleri'de katmanlı bağlam zorunludur: öğrencinin ayıklaması gereken, işe yaramayan/çeldirici veri de içeren zengin bağlam kurulur — MEB örnek soruları bu yüzden uzundur ve bu doğrudur. İleri düzey soruları fazla kısa/tek adımlı kalıyorsa yeniden yazılır. Uzunluk düzey etiketiyle değil, ölçülen düşünme adımıyla artar. Gerektiğinde bağlam seti kullan: tek zengin bağlamdan 2-3 bağımsız soru (ipucu zinciri yasağıyla).

Adım 3 — Soru yazım kuralları

Ayrıntısı references/kilavuz-ilkeleri.md dosyasındadır; aşağıdakiler üretim sırasında sürekli açık tutulan çekirdektir.

• İşlevsellik testi (her soru için): "Öğrenci bağlamı incelemeden, yalnızca ön bilgisiyle veya seçeneklerden giderek bu soruyu cevaplayabilir mi?" Cevap evetse bağlam ve/veya soru yeniden kurgulanır. Ters yönü de hatadır: çözüm için gereken her bilgi bağlamda açıkça verilirse soru okuduğunu anlamayı ölçer.
• Soru bir çıktıya değil, çıktının bir süreç bileşenine yazılır (a, b, c, ç…); hedef bileşen anahtarda belirtilir.
• Kökte konu anlatımı, kural hatırlatması veya öznel kalıp ("sizce") yok; çift olumsuzluk yok.
• İpucu zinciri yok: aynı bağlamdan yazılan sorular birbirinden bağımsız çözülebilmelidir ("Bir önceki soruda bulduğunuz…" yasak).
• Seçenekler homojen: kelime sayısı, uzunluk, dil yapısı ve sayı biçimi benzer; doğru seçenek uzun/detaylı olamaz. Bağlamdaki bir ifade seçeneğe birebir kopyalanmaz, anlamca karşılığı yazılır.
• Görsel metni tekrar etmez, yeni veri sunar; grafikler iki boyutlu, sade ve net etiketli olur. Bağlam ile ona bağlı sorular aynı sayfada durur.
• Erişilebilir ve tarafsız bağlam: dar erişimli alanlar (borsa, golf, marka, gelir varsayan senaryolar) ve kültür/cinsiyet/bölge/din/ideoloji bakımından taraflı kurgular kullanılmaz.
• Her soru bağlama bağlıdır: kök, gerçek yaşam durumundan gelir; "Salt işlem: 738 ÷ 6 = ?" tarzı bağlamsız kök yazılamaz. Bağlam işlevseldir — bir cümlelik süs bağlam ("Ali'nin 738 kurabiyesi var") KB1'de kabul, KB2-3'te karar/yorum gerektiren bağlam zorunludur.
• Kavram izlenebilirliği: soruda adlandırılan kavramlar, hedef çıktının ifadesi + branş dosyasında tanımlı dolgu kavram listesiyle sınırlıdır; liste dışı kavram kullanan soru yeniden yazılır.
• Çeldiriciler yanılgıdan türetilir: her sorunun en az iki çeldiricisi, branş dosyasındaki yanılgı envanterinden gelir ve anahtar belgesinde hangi yanılgıyı yakaladığı etiketlenir. Rastgele-yanlış çeldirici en çok bir tanedir.
• Tek doğru cevap; "hepsi/hiçbiri" seçeneği yasak; olumsuz kök ("hangisi DEĞİLDİR") test başına en çok 2 ve büyük harfle vurgulu.
• Seçenek dengesi: 10 soruluk testte hiçbir harf 4'ten fazla veya 1'den az doğru olamaz; sayısal seçenekler artan sırada dizilir. Anahtar yazıldıktan sonra dağılımı say ve gerekirse seçenek yerlerini değiştir.

Adım 4 — Çıktı üretimi

A4 şablon kuralları geçerlidir (tymm-ders-planlama ile aynı şablon ailesi): soru blokları sayfa sonunda bölünmez, her test kendi dosyasında, üstte sınıf/çıktı/süre bilgisi ve öğrenci ad satırı. Her test dosyasının dipnotunda "Alıştırma ve deneme amaçlıdır; ortak yazılı sınavda çoktan seçmeli soru kullanılamaz." ibaresi bulunur. Öğrenci test dosyalarına anahtar belgesine ait hiçbir parça — içerik, tablo VEYA stil tanımı — kopyalanmaz; her dosya yalnızca kendi kullandığı stilleri taşır. Anahtar daima ayrı dosyadadır ve şunları içerir: düzey × soru × doğru harf tablosu; soru başına hedef çıktı + süreç bileşeni harfi ve kademe (KB) etiketi; soru başına bağlam adı; çeldirici → yanılgı eşleme tablosu; seçenek dağılım sayımı; gerçek veri kullanıldıysa kaynak satırı; puanlama önerisi (soru başına 10 puan).

Adım 5 — Teslimden önce denetim (zorunlu)

Belgeleri teslim etmeden ÖNCE her soruyu şu dört muhakeme kontrolünden geçir (ayrıntılı liste: references/kilavuz-ilkeleri.md §6):

1. İşlevsellik + adlandırma sızıntısı: Soru bağlam/tablo okunmadan çözülebiliyor mu? Sınıflandırma sorusunda örneği ADIYLA verip cevabı sızdırdın mı? (Bkz. §2 üretim uyarısı — "yaprak hücresi → bitki" tuzağı; örneği anonimleştir: 1./2. hücre.)
2. Bilimsel doğruluk + tek cevap: Her sorunun cevabı olgusal doğru ve tek mi? İkinci savunulabilir cevap kaldı mı?
3. Çeldirici + biçim: Çeldiriciler yanılgıdan mı türetilmiş; hepsi/hiçbiri yok, olumsuz kök ≤2, seçenek dengesi tutuyor, "alıştırma/deneme" ibaresi var mı?
4. İzlenebilirlik: Her soru çıktının süreç bileşenine mi yazılmış; çıktı kodu/ifadesi birebir mi?

Karşılanmayan madde varsa soruyu yeniden yaz. Bu öz-denetim, öğretmenin kendi incelemesinin yerini tutmaz — her belge "uygulamadan önce öğretmen incelemesi gerekir" dipnotu taşır.

Kapsam dışı

Açık uçlu yazılı soruları, ders planı/çalışma kağıdı (tymm-ders-planlama), mevcut testin tahlili veya puanlaması.