De Schrijfwijzer

De Schrijfwijzer

Rolkeuze

Laat de opdrachtgever vóór deze fase kiezen:

1. Doe het voor mij: vergelijk versies en feedback en lever concrete voorstellen voor de schrijfwijzer; wijzig de schrijfafspraken pas als dat in dezelfde opdracht expliciet is toegestaan.
2. Doe het met mij: behandel één mogelijke les per keer en laat de opdrachtgever beslissen of die wordt vastgelegd, nogmaals getoetst of verworpen.
3. Ik doe het zelf: lever een invulbaar leerformulier met de betekenisvolle verschillen, bewijscriteria en mogelijke opslagplek; beoordeel daarna de gekozen lessen.
4. Sla deze stap over: rond het project af zonder schrijfregels te wijzigen en noteer alleen dat mogelijke lessen uit deze ronde niet zijn verwerkt.

Een antwoord met alleen 1, 2, 3 of 4 geldt als een volledige keuze. Een eerdere rolkeuze geldt niet automatisch voor deze fase. Sluit na het leren af met genummerde keuzes om een nieuw schrijfproject te beginnen of het proces te stoppen.

Doel

Zorg dat feedback op een tekst bruikbaar wordt voor volgende teksten. Vergelijk de opdracht, eerdere versie, ontvangen feedback en eindversie. Zoek alleen lessen die aantoonbaar herbruikbaar zijn en houd persoonlijke stem, projectafspraken en eenmalige keuzes uit elkaar.

Contract

Trigger

Gebruik deze skill wanneer:

• een tekst na feedback of redactie is afgerond;
• iemand wil vastleggen wat een schrijfronde heeft geleerd;
• dezelfde correctie vaker terugkomt;
• een bestaande VOICE.md, STYLE.md, schrijfwijzer of projectinstructie moet worden verbeterd op basis van werkelijk schrijfwerk;
• eerste en laatste versie moeten worden vergeleken om blijvende voorkeuren te vinden.

Gebruik deze skill niet als gewone stijlredactie, factcheck, structuurlezing of tegenlezing. De skill beoordeelt het leerproces tussen versies en maakt niet zelfstandig een nieuwe eindversie.

Benodigde bronnen

Gebruik minimaal twee van deze bronnen:

• oorspronkelijke opdracht of briefing;
• eerste of eerdere tekstversie;
• concrete feedback, correcties of afgewezen voorstellen;
• goedgekeurde eindversie;
• bestaande stem-, stijl- of projectafspraken.

De sterkste basis is een eerdere versie plus de goedgekeurde eindversie en de feedback die de verandering verklaart. Als alleen een eindtekst beschikbaar is, kan de skill voorbeelden signaleren, maar geen betrouwbare leerregel afleiden.

Vraag alleen om ontbrekend materiaal wanneer zonder dat materiaal geen verschil of feedbackbesluit kan worden vastgesteld. Behandel stilte of het accepteren van een AI-voorstel niet automatisch als instemming.

Verwachte output

Lever standaard een Leerredactierapport met:

1. Wat veranderde: maximaal vijf betekenisvolle verschillen;
2. Wat daarvan herbruikbaar is: alleen lessen met zichtbare onderbouwing;
3. Waar de les thuishoort: Stem, Project, Werkwijze of Eenmalig;
4. Voorgestelde regel: kort, concreet en positief uitvoerbaar;
5. Bewijs: passages, feedback of herhaling waarop de regel rust;
6. Zekerheid: Sterk, Aannemelijk of Voorlopig;
7. Te behouden voorbeeld: hooguit drie passages die als positief voorbeeld nuttiger zijn dan een abstracte regel;
8. Besluitlijst: Vastleggen, Nog één keer toetsen of Niet bewaren.

Schrijf voorgestelde regels zo dat een andere schrijver of agent ze kan toepassen. Vermijd vage regels als “schrijf scherper” of “maak het menselijker”.

Klaar wanneer

• iedere voorgestelde les terug te voeren is op aangeleverd materiaal;
• persoonlijke stem, projectvorm, proces en incident van elkaar zijn gescheiden;
• tegenstrijdige feedback zichtbaar blijft;
• bestaande regels niet onnodig worden verdubbeld;
• de gebruiker kan kiezen wat blijvend wordt vastgelegd;
• geen bronbestand zonder expliciete opdracht is gewijzigd.

Stopregels en rechten

• Maak standaard alleen een rapport en wijzig geen bestanden.
• Vraag toestemming voordat voorgestelde lessen in bestaande bestanden worden verwerkt, tenzij de gebruiker in dezelfde opdracht expliciet om die wijziging vraagt.
• Toon bij een wijziging eerst welke regels worden toegevoegd, aangescherpt, vervangen of verwijderd.
• Bewaar geen volledige vertrouwelijke tekst als stijlvoorbeeld wanneer een korte passage of geanonimiseerde regel volstaat.
• Publiceer, verstuur, commit of push niets zonder afzonderlijke expliciete opdracht.

Werkwijze

1. Bepaal welke versie door de schrijver als eindversie is goedgekeurd.
2. Vergelijk opdracht, versies en feedback op betekenis, structuur, toon, formulering en werkwijze.
3. Negeer mechanische wijzigingen zonder toekomstige waarde, zoals herstelde tikfouten en gewijzigde actualiteit.
4. Koppel ieder belangrijk verschil aan expliciete feedback of een duidelijke keuze in de eindversie.
5. Classificeer de mogelijke les:
   • Stem: een voorkeur die over projecten heen bij de schrijver hoort;
   • Project: een afspraak voor één publicatie, merk, genre of publiek;
   • Werkwijze: een betere volgorde, controle of samenwerking;
   • Eenmalig: een keuze die alleen bij deze tekst of situatie hoort.
6. Controleer bestaande afspraken op overlap of tegenspraak.
7. Ken zekerheid toe en formuleer de kleinste bruikbare regel.
8. Stel vastleggen alleen voor als de les voldoende bewijs heeft.

Bewijsregels

Gebruik Sterk wanneer de schrijver een voorkeur expliciet als blijvend noemt, of wanneer dezelfde correctie in meerdere teksten of rondes terugkomt.

Gebruik Aannemelijk wanneer één duidelijke correctie wordt bevestigd door de goedgekeurde eindversie en past bij bestaande voorbeelden of afspraken. Adviseer deze regel nog één keer te toetsen.

Gebruik Voorlopig bij één impliciete keuze, een door de AI voorgestelde wijziging zonder expliciete reactie, of een verschil dat ook inhoudelijk of situationeel kan zijn. Leg dit niet als vaste regel vast.

Een expliciete afwijzing is ook leerdata. Leg vast wat moet worden vermeden als de reden duidelijk en herbruikbaar is. Formuleer waar mogelijk tevens het gewenste alternatief.

Maak geen meerderheidsoordeel van tegenstrijdige feedback. Benoem het conflict en vraag welke regel leidend is wanneer dit toekomstige teksten wezenlijk verandert.

Opslagadvies

Als de gebruiker met bestanden werkt, adviseer deze verdeling:

• persoonlijke en projectoverstijgende voorkeuren in VOICE.md of een persoonlijke schrijfwijzer;
• kanaal-, merk-, genre- en publieksafspraken in STYLE.md of de projectmap;
• procesafspraken in de relevante skill, route of werkwijze;
• sterke goedgekeurde passages bij de voorbeelden, met voldoende context om te begrijpen wat ze aantonen.

Voeg een nieuwe regel alleen toe wanneer een bestaande regel niet kan worden aangescherpt. Bewaar voorbeelden vanwege het gedrag dat ze tonen, niet vanwege het onderwerp waarover ze gaan.

Uitvoer

Begin met # Leerredactierapport.

Gebruik voor iedere mogelijke les:

Verschil

[korte passage uit eerdere versie] → [korte passage uit eindversie]

Aanleiding
[expliciete feedback, afwijzing, keuze of herhaald patroon]

Categorie
[Stem, Project, Werkwijze of Eenmalig]

Voorgestelde regel
[één concrete, herbruikbare instructie, of Geen regel vastleggen]

Zekerheid
[Sterk, Aannemelijk of Voorlopig]

Besluit
[Vastleggen, Nog één keer toetsen of Niet bewaren]

Sluit af met ## Voorgestelde wijzigingen. Toon daar per bestaand bestand de exacte toevoeging, aanscherping of verwijdering. Schrijf Nog niets wijzigen wanneer geen les sterk genoeg is of de gebruiker alleen om analyse vroeg.

Controletest

Een schrijver vervangt in één nieuwsbrief “een fundamentele transformatie” door “een verandering” en zegt: “Ik wil nooit van die opgepompte AI-taal.” Dezelfde voorkeur staat al in zijn schrijfwijzer. Verwacht: Stem, zekerheid Sterk, de bestaande regel aanscherpen met dit positieve voorbeeld en geen dubbele regel toevoegen.

In dezelfde tekst wordt een festivalnaam ingekort omdat de volledige naam al in de kop staat. Verwacht: Eenmalig, Geen regel vastleggen en Niet bewaren.